Pacjent w ciągłym procesie monitorowania dostępu naczyniowego do hemodializ – jak robić to skutecznie?

Zastosowanie materiału wideo długotrwale zwiększa zainteresowanie pacjenta hemodializowanego monitorowaniem przetoki tętniczo-żylnej – wyniki jednoośrodkowego prospektywnego badania obserwacyjnego
28 April 2026

T. Żelek R. Gellert

Pacjent w ciągłym procesie monitorowania dostępu naczyniowego do hemodializ – jak robić to skutecznie?

T. Żelek, R. Gellert

 

Pacjent w ciągłym procesie monitorowania dostępu naczyniowego do hemodializ – jak robić to skutecznie?

Dostęp naczyniowy stanowi kluczowy element leczenia nerkozastępczego metodą hemodializ. Od jego prawidłowego funkcjonowania zależy dostarczenie pacjentowi adekwatnej dawki dializy. Dla osiągnięcia dobrej efektywności głównych procesów zachodzących podczas dializy, a zwłaszcza dyfuzji, poza parametrami fizycznymi filtra, zasadnicze znaczenie ma odpowiednio duży przepływ krwi, zapewniony przez sprawny dostęp naczyniowy. W stacjach dializ zaleca się prowadzenie programów monitorowania i nadzoru funkcji dostępu naczyniowego. Monitorowanie dostępu naczyniowego to wykorzystanie badania fizykalnego i parametrów klinicznych do wykrywania zwężenia w przetoce. Natomiast nadzór definiuje się jako użycie urządzeń do pomiaru przepływu krwi lub ciśnienia wewnątrz przetoki tętniczo-żylnej. Istnieje kilka metod monitorowania i nadzoru funkcji przetoki, a ich znaczenie zostało ocenione w badaniach klinicznych i w obowiązujących wytycznych. Duża przydatność badania przedmiotowego przetoki, zarówno w wykrywaniu przyczyn jej pierwotnej niewydolności, jak i w długoterminowym monitorowaniu dojrzałego dostępu naczyniowego została potwierdzona w badaniach, w których wykazano silną, ponad 80% zgodność pomiędzy badaniem fizykalnym a angiografią oraz badaniem ultrasonograficznym. Niezależne od źródła wytycznych monitorowanie kliniczne pozostaje podstawową metodą oceny funkcji dostępu naczyniowego. Istnieją proste metody badania przedmiotowego przetoki tętniczo-żylnej pozwalające na wykrycie powikłań, związanych z dostępem naczyniowym. Opanowanie przez pacjenta podstawowego zakresu badania przetoki tętniczo-żylnej może być dodatkowym, efektywnym sposobem jej monitorowania Stanowiska ekspertów odnośnie nadzoru dostępu naczyniowego poprzez pomiary przepływu krwi lub ciśnienia w przetoce dializacyjnej są różne w zależności od grupy prezentowanych praktyk przez badaczy. Według opublikowanych w 2019 r. wytycznych KDOQI (Kidney Disease Outcomes Quality Initiative) nie ma wystarczających dowodów, aby zalecać rutynowe prowadzenie nadzoru przetoki z naczyń własnych poprzez pomiary przepływu krwi, monitorowanie ciśnienia żylnego lub obrazowanie w przypadku podejrzenia zwężenia naczyń przetoki, jako uzupełnienie monitorowania klinicznego. Natomiast opublikowane wcześniej wytyczne Europejskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej (ESVS – European Society of Vascular Surgery) uznają rutynowe badanie fizykalne przetoki jako podstawowy element monitorowania dostępu naczyniowego. Wytyczne ESVS zalecają dodatkowo nadzór w postaci pomiarów przepływu krwi, wykonywanych co miesiąc dla przetok z protezy naczyniowej i co trzy miesiące dla przetok z naczyń własnych. Wskazują również, aby w celu zmniejszenia ryzyka zakrzepicy przetoki tętniczo-żylnej rozważyć regularny nadzór nad przetoką tętniczo-żylną za pomocą ultrasonografii dopplerowskiej oraz prewencyjną angioplastykę balonową. Nie rekomenduje się jednak rutynowego nadzoru za pomocą ultrasonografii w celu utrzymania funkcji protez naczyniowych.

(NEFROL DIAL POL 2025; 29: 147-152)

Continuous monitoring of vascular access in hemodialysis patients: principles for effective practice

Vascular access is a pivotal component of renal replacement therapy via hemodialysis; its adequacy directly determines delivery of the prescribed dialysis dose. In addition to dialyzer characteristics, maintenance of sufficiently high blood flow through a functional vascular access is essential to optimize dialysis processes–particularly diffusion. Consequently, dialysis programs routinely implement systematic monitoring and surveillance of vascular access function. Monitoring encompasses serial clinical assessment and physical examination to identify stenosis or other dysfunction of arteriovenous fistulae (AVFs). Surveillance refers to objective device-based measurements, such as access blood flow quantification or intrafistular pressure monitoring. Multiple monitoring and surveillance modalities exist; their diagnostic and outcome implications have been evaluated in clinical studies and reflected in contemporary guidelines. Physical examination of the AVF demonstrates high clinical utility for detecting primary failure causes and for long-term follow-up of mature accesses, with studies reporting concordance rates exceeding 80% between physical exam findings and angiography or duplex ultrasound. Across guideline sources, clinical monitoring remains the foundational approach to access assessment. Use of adjunctive surveillance techniques (e.g., flow measurement, pressure monitoring) varies by expert practice. The 2019 KDOQI (Kidney Disease Outcomes Quality Initiative) guidelines concluded that evidence is insufficient to recommend routine device-based surveillance of native fistulas–through flow measurement, venous pressure monitoring, or imaging for stenosis–beyond standard clinical monitoring. In contrast, European Society for Vascular Surgery (ESVS) guidance advocates routine physical examination as primary surveillance and additionally recommends periodic blood flow measurement (monthly for prosthetic grafts; every 3 months for native fistulas). ESVS guidance also suggests considering regular duplex ultrasound surveillance and preemptive balloon angioplasty to reduce AVF thrombosis risk, while advising that routine ultrasound surveillance is not supported for preserving prosthetic graft function. Simple bedside inspection and palpation techniques permit detection of the principal AVF complications. Educating patients to perform basic self-examination of their access can augment clinic-based monitoring and provide an effective adjunct for early detection of dysfunction.

(POL NEPHROL DIAL 2025; 29: 147-152)


Full-text article available only as a pdf file for download

Download article